ضباط سخت‌افزاری PSPها در شهریور ۱۴۰۵ بررسی شد
۲ میلیون کارتخوان فاقد تراکنش روی دست شبکه
نقدینه - ارزیابی کیفیت توزیع و بهره‌وری پایانه‌های فروشگاهی در شهریورماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد به‌رغم اصلاح تعریف شاخص پایانه‌های کم‌کارکرد توسط شاپرک، همچنان درصد قابل‌توجهی از کارتخوان‌های فعال کشور بدون ثبت حتی یک تراکنش مالی در بازار رها شده‌اند.
به گزارش پایگاه خبری نقدینه ، گزارش ۱۳۵ در شهریورماه ۱۴۰۵ شاپرک نشان می‌دهد، نزدیک به ۲ میلیون کارتخوان فروشگاهی فعال سیستمی در شبکه پرداخت کشور هیچ تراکنشی ثبت نکرده‌اند. این پایانه‌ها ۱۸.۰۱ درصد از کل کارتخوان‌های فروشگاهی فعال سیستمی را تشکیل می‌دهند. بررسی عملکرد شرکت‌های پرداخت نیز از اختلاف قابل‌توجه میان سهم این پایانه‌ها در شرکت‌های مختلف حکایت دارد.
کاهش تعداد کارتخوان‌های فاقد تراکنش در شهریورماه
بر اساس گزارش شاپرک، تعداد کارتخوان‌های فروشگاهی فاقد تراکنش در شهریورماه به یک میلیون و ۹۹۳ هزار و ۵۳۷ دستگاه رسیده است؛ رقمی که نسبت به مردادماه ۴.۶۳ درصد کاهش نشان می‌دهد.
سهم این پایانه‌ها از کل کارتخوان‌های فروشگاهی فعال سیستمی نیز از ۱۸.۹۹ درصد در مردادماه به ۱۸.۰۱ درصد در شهریورماه رسیده است.
طبق تعریف به‌روزشده شاپرک، از خردادماه ۱۴۰۵، کارتخوان فاقد تراکنش به پایانه‌ای گفته می‌شود که در ماه مورد بررسی هیچ تراکنش مالی ثبت نکرده باشد. بر این اساس، دسته‌بندی جداگانه پایانه‌های کم‌تراکنش حذف شده و معیار اصلی، ثبت یا ثبت‌نشدن تراکنش در ماه ارزیابی است.
اختلاف معنادار میان شرکت‌های پرداخت
مقایسه عملکرد شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت (PSP) نشان می‌دهد نسبت کارتخوان‌های فاقد تراکنش به کل کارتخوان‌های فعال سیستمی در شرکت‌های مختلف یکسان نیست.
بر اساس داده‌های گزارش شاپرک، به‌پرداخت ملت با سهم ۷.۱۳ درصدی، کمترین نسبت کارتخوان‌های فاقد تراکنش را ثبت کرده است. در مقابل، این نسبت در فن‌آوا کارت به ۴۳.۸۴ درصد رسیده که بالاترین رقم در میان شرکت‌های درج‌شده در گزارش است.
در سایر شرکت‌ها، سهم کارتخوان‌های فاقد تراکنش به این ترتیب گزارش شده است: الکترونیک کارت دماوند ۳۸.۶۲ درصد، پرداخت الکترونیک سپهر ۲۲.۱۵ درصد، فراپردازان آروند امید ۲۰.۸۳ درصد، کارت اعتباری ایران‌کیش ۱۸.۸۹ درصد، آسان پرداخت پرشین ۱۸.۸۲ درصد، پرداخت نوین آرین ۱۷.۵۲ درصد، پرداخت الکترونیک سامان ۱۶.۲۱ درصد، پرداخت الکترونیک پاسارگاد ۱۵.۹۴ درصد، تجارت الکترونیک پارسیان ۱۴.۸۰ درصد و پرداخت الکترونیک سداد ۱۴.۵۸ درصد.
مقایسه با مردادماه نیز نشان می‌دهد نسبت کارتخوان‌های فاقد تراکنش در بیشتر شرکت‌ها کاهش یافته است. بیشترین کاهش این شاخص با افت ۳.۱۸ واحد درصدی به پرداخت الکترونیک پاسارگاد تعلق دارد؛ در مقابل، نسبت این پایانه‌ها در پرداخت الکترونیک سداد ۰.۴۹ واحد درصد افزایش یافته است.
این اختلاف‌ها، تفاوت وضعیت شرکت‌ها در زمینه پایانه‌های فاقد تراکنش را نشان می‌دهد؛ با این حال، ارزیابی عملکرد شرکت‌ها صرفاً بر اساس این شاخص کافی نیست و عواملی مانند ترکیب پذیرندگان، پراکندگی جغرافیایی، نوع قرارداد‌ها و سابقه فعالیت پایانه‌ها نیز باید در نظر گرفته شوند.
شاخص اثربخشی؛ نسبت تراکنش‌ها به تعداد کارتخوان‌ها
شاپرک برای بررسی تناسب میان تعداد کارتخوان‌های هر شرکت و تراکنش‌های جذب‌شده، شاخص اثربخشی کارتخوان‌های فروشگاهی را نیز محاسبه می‌کند. این شاخص از تقسیم سهم شرکت از تعداد تراکنش‌های کارتخوان فروشگاهی بر سهم آن از تعداد کارتخوان‌های فروشگاهی به دست می‌آید.
بر اساس گزارش شهریورماه، فراپردازان آروند امید با شاخص ۳.۳۶۷، به‌پرداخت ملت با ۱.۴۸۳، پرداخت الکترونیک سامان با ۱.۴۶۸ و تجارت الکترونیک پارسیان با ۱.۴۱۶ در این شاخص به عددی بالاتر از یک رسیده‌اند.
در مقابل، فن‌آوا کارت با شاخص ۰.۲۴۲ و الکترونیک کارت دماوند با ۰.۳۴۱ در سطوح پایین‌تری قرار گرفته‌اند.
شاخص بالاتر از یک نشان می‌دهد سهم شرکت از تعداد تراکنش‌ها بیشتر از سهم آن از تعداد کارتخوان‌هاست. در مقابل، شاخص کمتر از یک بیانگر آن است که سهم شرکت از تراکنش‌ها پایین‌تر از سهم آن از ابزار‌های پرداخت قرار دارد.
با این حال، این شاخص به‌تنهایی بیانگر سودآوری یا عملکرد کلی یک شرکت نیست و باید در کنار سایر معیار‌های عملیاتی و اقتصادی تفسیر شود.
بهره‌وری کارتخوان‌ها؛ فراتر از تعداد پایانه‌های نصب‌شده
آمار شهریورماه شاپرک نشان می‌دهد تعداد کارتخوان‌های نصب‌شده یا فعال سیستمی به‌تنهایی نمی‌تواند تصویر کاملی از کارایی شبکه پرداخت ارائه کند. میزان استفاده از پایانه‌ها و سهم آنها در پردازش تراکنش‌ها نیز از معیار‌های مهم ارزیابی بهره‌وری این شبکه به شمار می‌رود.
وجود کارتخوان‌های فاقد تراکنش، ضرورت توجه به نحوه توزیع و استفاده از تجهیزات پرداخت را برجسته می‌کند. با این حال، ثبت‌نشدن تراکنش در یک ماه لزوماً به معنای بلااستفاده بودن دائمی یک پایانه نیست؛ چراکه برخی کسب‌وکار‌ها فعالیت فصلی دارند یا در دوره‌هایی با کاهش فروش مواجه می‌شوند.
از این رو، شناسایی پایانه‌های واقعاً بلااستفاده به بررسی سوابق فعالیت در چند ماه متوالی، شرایط کسب‌وکار پذیرنده و نیاز‌های محل نصب نیاز دارد. همچنین، تصمیم‌گیری درباره جمع‌آوری یا جابه‌جایی کارتخوان‌ها باید با در نظر گرفتن دسترسی کسب‌وکار‌ها به خدمات پرداخت انجام شود.
در مجموع، گزارش شماره ۱۳۵ شاپرک دو نکته را برجسته می‌کند: نخست، سهم ۱۸.۰۱ درصدی کارتخوان‌های فاقد تراکنش از کل کارتخوان‌های فروشگاهی فعال سیستمی در شهریورماه و دوم، اختلاف قابل‌توجه میان شرکت‌های پرداخت در این شاخص. این داده‌ها ضرورت توجه بیشتر به بهره‌وری ابزار‌های پرداخت و ارزیابی عملکرد شبکه بر اساس میزان استفاده واقعی از پایانه‌ها را نشان می‌دهد.